Wanneer de duim gevoelig wordt, merk je dat vooral bij twee soorten handelingen: knijpen en tillen. Dat zijn precies de bewegingen die in een gewone dag telkens terugkomen, van een fles openen tot een kind optillen. Dit artikel gaat over hoe je die handelingen anders aanpakt, zodat de duim minder te verduren krijgt zonder dat je dingen hoeft te laten.
Waarom knijpen zo veel vraagt
Bij een knijpbeweging tussen duim en vingers komt er op het gewricht aan de duimbasis meer kracht te staan dan de kracht die je aan de vingertoppen daadwerkelijk levert. Het gewricht werkt daarbij als een hefboom, en dat vergroot de belasting.
Dat verklaart waarom een handeling die op het oog weinig kracht lijkt te vragen toch behoorlijk pijnlijk kan zijn. Het verklaart ook waarom de aanpassing meestal niet in minder kracht zit maar in de kracht anders verdelen. Achtergrond over dit gewricht staat in het artikel over artrose in het duimbasisgewricht.
Grijpen met de hele hand
De belangrijkste aanpassing is een grote greep gebruiken in plaats van een kleine. Een fles omvatten met de hele hand vraagt minder van de duim dan hem tussen duim en wijsvinger klemmen.
Datzelfde geldt bij een pen, een mes, een tandenborstel en gereedschap: hoe dikker de greep, hoe minder knijpkracht er nodig is om hem vast te houden. Er bestaan opzetstukken die je om bestaande voorwerpen schuift, en veel van die hulpmiddelen zijn goedkoop en breed verkrijgbaar.
Ontdek de MOVEX™-collectie → Bekijk alle producten.
Tillen zonder de duim
Bij tillen is het uitgangspunt dat het gewicht op de onderarm of op de hele hand terechtkomt in plaats van aan de vingers te hangen. Een tas over de onderarm, een boodschappenkrat met twee handen onder de bodem, en een pan met twee handen in plaats van aan één handvat.
Voor wie kleine kinderen tilt, is dat lastiger te regelen, maar ook daar geldt dat onder de billen tillen met vlakke handen minder van de duim vraagt dan onder de oksels grijpen. Til daarbij zoveel mogelijk dicht bij het lichaam; het artikel over rugpijn en de oorzaken daarvan beschrijft waarom dat ook voor de rug uitmaakt. Wisselen van zijde helpt eveneens, zodat niet telkens dezelfde hand het werk doet.
Handelingen die vaak opspelen
Een aantal handelingen komt bij duimklachten steeds terug: potten en flessen opendraaien, een sleutel omdraaien, wasknijpers gebruiken, een blikopener bedienen, een pak melk openen, en het knijpen dat bij schoonmaken en uitwringen hoort.
Voor vrijwel al deze handelingen bestaat een hulpmiddel dat het draaien of knijpen geheel of gedeeltelijk overneemt. Een opendraaihulp, een sleutelgreep die de hefboom vergroot, en elektrische varianten van keukengerei zijn de meest genoemde. Een ergotherapeut kan meedenken over wat in jouw huis het meeste zou schelen.
Gereedschap en klussen
Bij klussen in en om het huis komt knijpen veel voor: een schroevendraaier vasthouden, een tang bedienen, snoeien in de tuin. Dat zijn handelingen waarbij mensen vaak lang doorgaan omdat de klus af moet.
Gereedschap met dikkere handvatten vraagt minder knijpkracht, en elektrische varianten nemen het knijpen grotendeels over. Voor snoeiwerk bestaan er scharen met een ratelmechanisme die de kracht over meerdere knepen verdelen.
Handschoenen met grip helpen eveneens, omdat je minder hard hoeft te knijpen om iets vast te houden dat glad aanvoelt. Dat is een klein detail dat over een middag werk aanzienlijk scheelt.
Verdelen over de dag
Naast de manier waarop je iets doet, telt hoeveel je er achter elkaar van doet. Een middag schoonmaken vraagt meer van de duim dan dezelfde handelingen verspreid over de week.
Praktisch betekent dat: zware klussen opdelen over meerdere dagen, afwisselen tussen taken die verschillende grepen vragen, en niet doorgaan tot het pijnlijk wordt. Onderbreken op een moment dat het nog goed gaat werkt beter dan stoppen wanneer de grens al gepasseerd is. De tips over pauzes nemen tijdens het werk zijn hierop ook buiten werktijd van toepassing.
In de keuken
De keuken is voor veel mensen de plek waar duimklachten het duidelijkst opspelen, omdat er veel geknepen, gedraaid en getild wordt in korte tijd.
Praktisch scheelt het om zware pannen te vervangen door lichtere, om een snijplank met opstaande rand te gebruiken zodat je minder hoeft vast te houden, en om een blikopener met een draaiknop te kiezen in plaats van een model dat je moet dichtknijpen. Ook voorgesneden producten zijn een legitieme keuze op dagen dat het minder gaat.
Blijven gebruiken
Aanpassen is nadrukkelijk iets anders dan vermijden, en dat verschil is belangrijk. Een hand die weinig doet, verliest kracht en soepelheid, en dat maakt alledaagse handelingen op termijn zwaarder in plaats van makkelijker.
Het uitgangspunt is dus doorgaan met wat je doet, op een manier die minder van de duim vraagt. Voor mensen met gewrichtsklachten beschrijft het artikel over bewegen bij artrose in handen en vingers dat principe verder, en het overzicht over artrose geeft algemene achtergrond.
Aankleden en persoonlijke verzorging
Handelingen bij het aankleden vragen vaak fijne knijpkracht: knoopjes, ritsen, veters, een bh-sluiting. Dat zijn momenten waarop mensen met duimklachten het meest gefrustreerd raken, omdat het dagelijks terugkomt en niet uit te stellen is.
Er bestaan praktische oplossingen: knoophaken, ritstrekkers, elastische veters en kleding met grotere sluitingen of zonder knoopjes. Ook hier geldt dat het loont om die eerder in te zetten dan strikt nodig, omdat het handelingen betreft die elke dag terugkeren.
Wanneer je het laat beoordelen
Klachten die weken aanhouden ondanks aanpassingen, of die het dagelijks gebruik van de hand duidelijk beperken, verdienen beoordeling door een arts. Pijn rond de duim kan verschillende oorzaken hebben en de aanpak verschilt daarmee, dus zelf een conclusie trekken op basis van waar het zeer doet levert weinig op.
Eerder contact is aangewezen bij zwelling die warm en rood aanvoelt, bij koorts, bij krachtverlies waardoor je dingen laat vallen, bij tintelingen of gevoelloosheid, en bij een duim die blijft haken of vastloopt. Ook een duim die zichtbaar van stand verandert is een reden om te laten kijken.
Veelgestelde vragen
Waarom doet knijpen meer pijn dan iets zwaars dragen?
Bij knijpen komt er op het duimbasisgewricht meer kracht te staan dan je aan de vingertoppen levert, doordat het gewricht als hefboom werkt. Dragen met de hele hand of over de onderarm verdeelt het gewicht juist, waardoor het vaak beter gaat.
Welke hulpmiddelen zijn het nuttigst?
Voor de meeste mensen leveren opendraaihulpen voor potten en dikkere handgrepen op veelgebruikte voorwerpen het meeste op, omdat die handelingen dagelijks terugkomen. Een ergotherapeut kan gericht meedenken over wat in jouw situatie het meeste zou schelen.
Moet ik zware handelingen helemaal laten?
Meestal niet. Aanpassen werkt beter dan vermijden, omdat een hand die weinig gebruikt wordt kracht en soepelheid verliest. Verdeel zware klussen over de dag of week en gebruik hulpmiddelen voor wat telkens terugkomt.
Conclusie
Duimpijn bij knijpen en tillen is grotendeels aan te pakken door de kracht anders te verdelen: met de hele hand grijpen, dikkere handgrepen gebruiken, gewicht op de onderarm nemen en hulpmiddelen inzetten voor handelingen die dagelijks terugkomen. Verdeel zware klussen over de dag en onderbreek voordat het pijnlijk wordt. Blijf de hand gebruiken, want ontzien maakt het op termijn zwaarder. Bij zwelling, krachtverlies of tintelingen is beoordeling door de huisarts aangewezen.
Comfort voor je handen
Zoek je dagelijks comfort voor je handen? De MOVEX bamboe compressiehandschoenen geven lichte compressie en warmte, wat bij gevoelige of stijve handen aangenaam kan zijn. Zo’n hulpmiddel is een aanvulling en vervangt geen oefeningen, fysiotherapie of medisch advies.
Gerelateerde artikelen
- Bewegen bij artrose in handen en vingers
- Artrose: wat is het en hoe ontstaat het?
- Pauzes nemen tijdens het werk
- Polspijn: oorzaken en behandeling
Medische disclaimer: De informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld voor algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch advies, diagnose of behandeling. Neem bij aanhoudende, ernstige of verergerende klachten contact op met uw huisarts of een andere bevoegde zorgverlener.
