Een jichtaanval is een van de hevigste gewrichtspijnen die er bestaat — mensen omschrijven het als het gevoel dat de teen in brand staat. Jicht treft meer dan 5 procent van de mannen boven de 60 en is de meest voorkomende vorm van ontstekingsreuma bij oudere mannen. Het goede nieuws: jicht is volledig beheersbaar en toekomstige aanvallen zijn grotendeels voorkoombaar. In dit artikel leest u wat een jichtaanval veroorzaakt, hoe u de aanval behandelt, en hoe u terugval voorkomt.
Wat veroorzaakt een jichtaanval?
Jicht wordt veroorzaakt door ophoping van urinezuur in het bloed (hyperurikemie). Urinezuur is een afbraakproduct van purinen — stoffen die in cel-DNA voorkomen en via voeding worden ingenomen. Wanneer de urinezuurconcentratie te hoog is, kristalliseren uraaткristallen uit in de gewrichten — met name in de koel geworden perifere gewrichten (grote teen, enkel, knie). De kristallen veroorzaken een hevige immuunreactie: de acuut-fase-jichtaanval met intense pijn, zwelling, roodheid, en warmte van het gewricht.
Risicofactoren voor jicht
De belangrijkste risicofactoren voor hyperurikemie en jicht: nierfunctieproblemen (verminderde urinezuuruitscheiding), diuretica en aspirine (verhogen de urinezuurspiegel), overmatige inname van purinerijke voeding (vlees, orgaanvlees, schaal- en schelpdieren), overmatig alcoholgebruik (met name bier), en genetische aanleg. Mannen hebben drie keer hogere urinezuurspiegels dan vrouwen voor de menopauze — na de menopauze worden vrouwen even vatbaar.
P.S. Wil je comfortabeler bewegen met minder pijn én profiteren van onze beste aanbieding? Ontdek dan de speciale MOVEX™-aanbieding → Klik hier.
Een jichtaanval behandelen
Directe pijnbestrijding
NSAID's (ibuprofen, naproxen, indometacine) in hoge dosis zijn de meest effectieve eerstebehandeling bij een jichtaanval — ze verlichten de pijn en ontsteking snel. Colchicine is een alternatief bij contra-indicaties voor NSAID's — het blokkeert de kristal-geïnduceerde neutrofielactivering. Corticosteroïden (prednison oraal of intra-articulaire injectie) zijn effectief bij contra-indicaties voor zowel NSAID's als colchicine (bij ernstige nierinsufficiëntie). Begin de behandeling zo snel mogelijk na het begin van de aanval — hoe sneller de start, hoe korter de aanval.
Rust en koeling
Rust het aangedane gewricht gedurende de aanval. Koude (ijspak, 15 minuten, drie keer per dag) vermindert de zwelling en pijn bij een acute jichtaanval. Vermijd warmte tijdens de aanval — dit verergert de ontsteking. Houd het gewricht omhoog (elevatie) bij zwelling van de voet of enkel.
Jichtpreventie: het verlagen van het urinezuur
Na een jichtaanval is preventie de prioriteit. Langdurige urinezuurverlagende therapie wordt aangeraden bij: meer dan twee jichtaanvallen per jaar, jichttofus (uuraatafzetting in weke delen), en jicht met nierstenen of nierinsufficiëntie.
Allopurinol: de standaard urinezuurverlager
Allopurinol remt het enzym xanthine oxidase dat urinezuur produceert. De streefwaarde voor urinezuur bij behandeling: minder dan 360 μmol/l (6 mg/dl). Begin met een lage dosis (100 mg) en verhoog geleidelijk. Let op: allopurinol kan bij het starten een jichtaanval uitlokken — combineer met profylactische colchicine (0,5 mg per dag) gedurende de eerste 6 maanden.
Voeding bij jicht
Beperk purinerijke voeding: orgaanvlees (lever, nieren, hart), schaal- en schelpdieren, wildvlees, en haringen. Vermijd fructoserijke dranken (frisdrank, vruchtensap) — fructose verhoogt de urinezuurproductie. Vermijd alcohol — met name bier (ook alcoholvrij bier is purinerijk). Drink voldoende water (minimaal 2 liter per dag) voor betere urinezuuruitscheiding. Zuivel (magere melk, yoghurt) verlaagt de urinezuurspiegels — dagelijks gebruik is beschermend.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een jichtaanval?
Zonder behandeling: 5 tot 14 dagen. Met snelle behandeling (NSAID's of colchicine bij het eerste teken): 2 tot 5 dagen. Na de aanval: het gewricht kan nog weken gevoelig zijn maar de hevige fase is voorbij.
Moet ik altijd urinezuurverlagers nemen na een jichtaanval?
Bij een eerste aanval zonder andere risicofactoren: niet altijd. Bij twee of meer aanvallen per jaar: ja. Bij jichttofus, nierstenen, of nierinsufficiëntie: altijd. Bespreek met de huisarts of reumatoloog.
Is jicht gevaarlijk?
Onbehandeld kan chronische jicht leiden tot destructie van gewrichten, jichttofus (pijnlijke neerslag in weke delen), en nierstenen. Met adequate behandeling zijn deze complicaties volledig te voorkomen.
Conclusie
Een jichtaanval behandelt u met NSAID's of colchicine zo snel mogelijk na het begin — hoe sneller, hoe korter de aanval. Rust, koeling, en elevatie verlichten de lokale pijn. Preventie via allopurinol en voedingsaanpassingen (minder purines, minder alcohol, meer water) voorkomt toekomstige aanvallen. Bij twee of meer aanvallen per jaar: langdurige urinezuurverlagende therapie.
Gerelateerde artikelen
- Reuma bij ouderen: de complete gids
- Artrose versus reuma: wat is het verschil?
- Voeding vermijden bij gewrichtspijn
- Voeding en gewrichten: de complete gids
- Reumamedicijnen: bijwerkingen en wat u moet weten
Medische disclaimer: Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor algemene informatiedoeleinden en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij aanhoudende klachten altijd een arts of reumatoloog.
