Werken in de zorg combineert vrijwel alles wat het lichaam zwaar valt: lange diensten op de been, tillen en verplaatsen van mensen, werken in gebogen houdingen en weinig ruimte om even te gaan zitten. Klachten aan rug, voeten en schouders komen in deze beroepsgroep dan ook veel voor. Dit artikel gaat over waar die belasting vandaan komt en wat er binnen een dienst mogelijk is.
Waar de belasting zit
De zwaarste momenten in een dienst zijn zelden de momenten met het meeste gewicht. Het gaat om handelingen waarbij je iemand verplaatst terwijl je zelf in een ongunstige houding staat: over een bed heen reiken, iemand hoger in bed helpen, of steunen bij het opstaan uit een lage stoel.
Daarnaast telt de duur zwaar mee. Een dienst bestaat uit veel korte momenten die elk op zichzelf goed te doen zijn, maar die bij elkaar opgeteld een forse belasting vormen. Achtergrond over rugklachten staat in het overzicht over rugpijn en de oorzaken daarvan.
Hulpmiddelen gebruiken die er zijn
In de meeste zorginstellingen zijn tilliften, glijzeilen, draaischijven en hoog-laagbedden gewoon aanwezig. Het bekende knelpunt is niet de beschikbaarheid maar het gebruik: onder tijdsdruk lijkt zelf even tillen sneller.
Die afweging valt op de dienst zelf misschien uit in het voordeel van snelheid, maar over een hele loopbaan gerekend zeker niet. Het bed op hoogte zetten kost seconden en scheelt bij elke handeling die erop volgt. Dat is de aanpassing die het vaakst wordt overgeslagen en die het meeste oplevert.
Ontdek de MOVEX™-collectie → Bekijk alle producten.
Dicht bij het lichaam werken
Het uitgangspunt bij tillen en steunen is het gewicht dicht bij je te houden en te draaien met je voeten in plaats van met je rug. Reiken over een bed heen vergroot de belasting aanzienlijk, ook bij een licht gewicht.
Praktisch betekent dat: naar de andere kant van het bed lopen in plaats van eroverheen te reiken, het bed op hoogte zetten voordat je begint, en bij het steunen van een cliënt je eigen voeten zo neerzetten dat je kunt meebewegen. Meer over tiltechniek staat in het artikel over tillen op het werk.
De voeten tijdens een dienst
Zorgmedewerkers leggen per dienst doorgaans veel kilometers af, meestal op harde vloeren. Dat maakt schoeisel bepalend voor hoe je de dag doorkomt.
Belangrijk zijn voldoende breedte, goede demping en een stevige hielpartij; daarnaast is antislip in deze omgeving een harde vereiste. Sommige mensen gebruiken comfortinlegzolen in hun werkschoenen vanwege het draagcomfort tijdens lange diensten. Waar je verder op kunt letten, staat in het artikel over werkschoenen voor staand werk en in het overzicht over voetpijn en de mogelijke oorzaken.
Werken in de nachtdienst
Wie nachtdiensten draait, merkt dat dezelfde handelingen zwaarder vallen dan overdag. Vermoeidheid beïnvloedt de manier waarop je beweegt, en tegen het einde van een nacht wordt er eerder gekozen voor de snelle route dan voor het hulpmiddel.
Dat is precies het moment waarop de belasting het snelst oploopt. Bewust vasthouden aan het gebruik van hulpmiddelen, juist wanneer je moe bent, is voor veel mensen het lastigste en tegelijk het waardevolste onderdeel. Meer over onregelmatig werken staat in het artikel over nachtdienst en onregelmatig werk.
Momenten van herstel binnen de dienst
Volledige pauzes zijn in de zorg niet altijd in te plannen, maar korte onderbrekingen meestal wel. Even rechtop staan en de rug strekken na een reeks handelingen in gebogen houding, of een halve minuut zitten tijdens het rapporteren.
Die momenten werken het beste wanneer je ze neemt vóórdat de vermoeidheid oploopt, en niet pas daarna. De tips over pauzes nemen tijdens het werk sluiten daarop aan, ook al zijn ze geschreven met kantoorwerk in gedachten.
Schouders en nek
Naast rug en voeten melden zorgmedewerkers regelmatig klachten aan schouders en nek. Die komen voort uit reiken, duwen en het steunen van cliënten, vaak met de armen voor of boven het lichaam.
Ook hier geldt dat dicht bij het lichaam werken de belasting beperkt, en dat een bed of stoel op de juiste hoogte instellen daarbij het meeste scheelt. Achtergrond staat in het overzicht over schouderpijn en de oorzaken daarvan, en oefeningen in het artikel over schouderoefeningen.
Kracht opbouwen naast het werk
Een hardnekkig misverstand is dat lichamelijk zwaar werk vanzelf zorgt voor voldoende kracht. In de praktijk vraagt het werk vooral uithoudingsvermogen in ongunstige houdingen, en dat is iets anders dan kracht in rug, benen en romp.
Gerichte oefeningen voor die spiergroepen maken het werk op termijn beter vol te houden. Voorbeelden staan in het artikel over oefeningen om de rug te versterken en in het overzicht over oefeningen om de knie te versterken. Bouw dat rustig op, zeker na een reeks drukke diensten.
Roosters en herstel tussen diensten
Wat er tussen diensten gebeurt, telt evengoed mee als wat er tijdens gebeurt. Een reeks lange diensten achter elkaar geeft het lichaam weinig gelegenheid om te herstellen, en dat merk je eerder dan aan één zware dag.
Waar je invloed hebt op het rooster, is spreiding van diensten gunstiger dan een opeenstapeling ervan. Waar dat niet kan, telt wat je op vrije dagen doet: rustig bewegen werkt voor de meeste mensen beter dan volledig stilliggen.
Wanneer je klachten bespreekt
Klachten die na een vrije dag weer wegtrekken, horen tot op zekere hoogte bij fysiek werk. Aandacht is nodig wanneer ze aanhouden op vrije dagen, wanneer ze in de loop van weken toenemen, of wanneer ze je manier van werken beginnen te veranderen.
Bij pijn die uitstraalt naar een been of arm, bij krachtverlies, en bij tintelingen of gevoelloosheid is beoordeling door een arts de eerste stap. Meld klachten daarnaast op tijd bij je leidinggevende of bij de bedrijfsarts: aanpassingen in taken of hulpmiddelen zijn makkelijker te regelen voordat uitval dreigt dan erna.
Veelgestelde vragen
Waarom heb ik rugklachten terwijl ik goed til?
Techniek is één factor; de hoeveelheid handelingen over een dienst is een andere. Veel korte momenten in gebogen of gedraaide houding tellen op, ook wanneer elke afzonderlijke handeling correct verloopt. Het bed op hoogte zetten en hulpmiddelen gebruiken scheelt daarin meer dan techniek alleen.
Zijn tilhulpmiddelen niet te tijdrovend?
Op het moment zelf lijken ze tijd te kosten, maar het verschil is meestal kleiner dan gedacht, zeker bij handelingen die per dienst meerdere keren terugkomen. Over een langere periode weegt de belasting die je ermee bespaart zwaarder dan de seconden die het kost.
Wat helpt tegen zware benen na een dienst?
Even de benen omhoog leggen en rustig bewegen na de dienst worden door veel mensen als prettig ervaren. Schoenen met voldoende demping en breedte maken de dienst zelf lichter. Bij zwelling die niet wegtrekt of die aan één been speelt, is beoordeling door een arts aangewezen.
Conclusie
De belasting in de zorg zit in de optelsom van veel korte handelingen in ongunstige houdingen, meer dan in losse zware momenten. Het bed op hoogte zetten, hulpmiddelen ook onder tijdsdruk gebruiken en dicht bij het lichaam werken pakken daarvan het meeste aan. Schoenen met demping en breedte bepalen hoe de voeten de dienst doorkomen, en kracht opbouwen naast het werk maakt het beter vol te houden. Bij uitstralende klachten of krachtverlies is medische beoordeling de eerste stap.
Gerelateerde artikelen
- Rugpijn: oorzaken en behandeling
- Rugpijn: oefeningen om de rug te versterken
- Voetpijn: oorzaken en behandeling
- Pauzes nemen tijdens het werk
Medische disclaimer: De informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld voor algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch advies, diagnose of behandeling. Neem bij aanhoudende, ernstige of verergerende klachten contact op met uw huisarts of een andere bevoegde zorgverlener.
