Kramp tijdens het zwemmen is vervelend en soms schrikwekkend, zeker wanneer je midden in een baan zit of in open water bent. Meestal gaat het om de kuit of de voet, die zich plotseling samentrekt en niet meer meewerkt. Dit artikel gaat over wat je op dat moment doet, waarom kramp in het water vaker optreedt en wat je kunt doen om de kans te verkleinen.
Wat kramp is
Bij kramp trekt een spier zich onwillekeurig samen en ontspant hij niet vanzelf. Dat gaat gepaard met pijn en met een spier die hard aanvoelt. Het duurt meestal kort, maar het gebied kan daarna nog een tijd gevoelig blijven.
Waarom kramp precies ontstaat, is niet in alle gevallen even duidelijk, en er bestaan verschillende verklaringen naast elkaar. Vermoeidheid, een ongewone belasting en koude worden vaak genoemd. Achtergrond staat in het overzicht over spierkramp en waar het vandaan komt.
Waarom kramp in het water vaker optreedt
In het water spelen een paar dingen mee. Bij het zwemmen wijzen de voeten langdurig gestrekt naar achteren, waardoor de kuit en de voetzool in een verkorte stand staan. Dat is een positie waarin kramp relatief vaak optreedt.
Daarnaast is water vrijwel altijd koeler dan het lichaam, wat de kans erop volgens veel zwemmers vergroot. En je zwemt vaak langer aaneengesloten door dan je op het droge zou bewegen, zonder de natuurlijke onderbrekingen die er bij wandelen of fietsen wel zijn.
Ontdek de MOVEX™-collectie → Bekijk alle producten.
Wat je doet op het moment zelf
De eerste stap is rust bewaren en het zwemmen onderbreken in plaats van door te gaan. In een bad ga je naar de kant of naar ondiep water; in open water ga je op je rug liggen en drijven tot de ergste pijn zakt.
Bij kramp in de kuit of de voetzool helpt het meestal om de tenen naar je toe te trekken, waarmee je de samengetrokken spier op lengte brengt. Dat kun je in het water doen door de knie te buigen en met de hand bij de voet te komen. Blijf daarbij rustig ademen; paniek maakt de situatie in open water aanzienlijk gevaarlijker dan de kramp zelf.
Waarom doorzwemmen niet werkt
De eerste ingeving van veel zwemmers is om de kramp weg te zwemmen. Dat werkt zelden: de spier blijft samengetrokken en de beweging maakt de pijn meestal erger.
Bovendien kost het energie op een moment dat je die het minst kunt missen, zeker in open water. Stoppen, de spier op lengte brengen en daarna rustig verder is bijna altijd de snellere route.
Na de kramp
Zodra de spier weer ontspant, is doorzwemmen vaak mogelijk, maar het is verstandig het rustiger aan te doen dan daarvoor. De spier blijft meestal nog een tijd gevoelig en kramp kan in dezelfde sessie terugkomen.
In open water is de veilige keuze om terug te gaan naar de kant in plaats van verder te zwemmen. In een bad kun je overstappen op een slag die de aangedane spier minder aanspreekt, bijvoorbeeld door met een plankje alleen de armen te gebruiken wanneer de kuit opspeelde.
Kramp in andere spieren
Hoewel kuit en voetzool het vaakst worden genoemd, komt kramp ook voor in de hamstrings, in de handen en zelfs in de buikspieren. Bij de handen speelt vaak mee dat je de peddel of het plankje stevig vasthoudt.
De aanpak is telkens dezelfde: stoppen met de beweging, de spier rustig op lengte brengen en niet doorzwemmen tot het vanzelf overgaat. Bij kramp in de hamstrings is het strekken van de knie met de heup gebogen de gebruikelijke manier.
De kans verkleinen
Er bestaat geen maatregel die kramp met zekerheid uitsluit, maar een paar dingen worden in de praktijk breed genoemd als zinvol. Rustig beginnen en het lichaam laten opwarmen in plaats van meteen op tempo gaan, is daarvan de belangrijkste.
Daarnaast telt de opbouw: kramp treedt vaker op bij een inspanning die zwaarder of langer is dan gewend. Voldoende drinken hoort er eveneens bij, ook bij zwemmen, waar je het vochtverlies minder merkt. Het overzicht over warming-up en cooling-down beschrijft waarom rustig beginnen zinvol is.
Zwemvliezen en de voetstand
Wie zwemvliezen gebruikt, merkt regelmatig dat kramp in de voetzool of kuit vaker optreedt. Dat komt doordat de vliezen meer weerstand geven en de voet in een sterker gestrekte stand houden.
Bij wie daar gevoelig voor is, helpt het om het gebruik geleidelijk op te bouwen en niet meteen lange series ermee te zwemmen. Ook kortere vliezen worden vaak als prettiger ervaren dan lange. Wie regelmatig kramp krijgt in de voet, vindt achtergrond over de spieren in dat gebied in het artikel over oefeningen om de voeten te versterken.
Kramp bij open water
In open water is kramp vervelender dan in een bad, doordat er geen rand is en de afstand tot de kant groter kan zijn. Koud water speelt daarbij mee, en de meeste mensen zwemmen er langer aaneengesloten door.
Dat is een van de belangrijkste redenen om er niet alleen te zwemmen en om een zwemboei mee te nemen waaraan je kunt hangen. Blijf bij kramp in de buurt van de kant en ga niet verder de route in; hoe je open water zwemmen verder aanpakt, staat beschreven in het artikel over open water zwemmen.
Wanneer kramp aandacht vraagt
Incidentele kramp bij inspanning is gebruikelijk en meestal onschuldig. Aandacht is nodig wanneer kramp regelmatig optreedt zonder duidelijke aanleiding, wanneer die gepaard gaat met spierzwakte, of wanneer er zwelling of verkleuring bij komt.
Ook nachtelijke kramp die regelmatig terugkeert, of kramp in combinatie met tintelingen en gevoelloosheid, is een reden om het met de huisarts te bespreken. Er kunnen dan andere factoren meespelen, waaronder medicatiegebruik. Kuitpijn die aanhoudt na de kramp verdient eveneens beoordeling; achtergrond staat in het overzicht over kuitpijn en de oorzaken daarvan.
Veelgestelde vragen
Wat doe ik bij kramp midden in het diepe?
Ga op je rug liggen en drijf, zodat je gezicht boven water blijft en je rustig kunt ademen. Probeer daarna de tenen naar je toe te trekken om de spier op lengte te brengen. Zwem vervolgens rustig naar de kant en ga niet verder de sessie in.
Kan ik kramp verhelpen door meer te drinken?
Voldoende drinken hoort bij inspanning en wordt vaak genoemd, maar het is geen garantie. Kramp heeft meerdere factoren, waaronder vermoeidheid, koude en een ongewone belasting. Een geleidelijke opbouw en rustig beginnen worden breder genoemd als zinvol.
Waarom zit de kramp meestal in mijn voetzool?
Bij het zwemmen staan de voeten langdurig gestrekt, waardoor de spieren in de voetzool in een verkorte stand blijven. Dat is een positie waarin kramp relatief vaak optreedt, en zwemvliezen versterken dat effect. Rustig opbouwen helpt daartegen.
Conclusie
Kramp in het water treft meestal de kuit of de voetzool en hangt samen met de langdurig gestrekte voetstand, met koeler water en met een inspanning die langer duurt dan gewend. Stop met zwemmen, ga naar de kant of ga op je rug drijven, en breng de spier op lengte door de tenen naar je toe te trekken. Rustig beginnen en geleidelijk opbouwen verkleinen de kans. Bij terugkerende kramp zonder aanleiding is overleg met de huisarts verstandig.
Ondersteuning bij dagelijks bewegen
Op zoek naar ondersteuning bij het bewegen? Bekijk de MOVEX collectie met tapes en ondersteunende producten. Zo’n hulpmiddel is een aanvulling en vervangt geen oefeningen, fysiotherapie of medisch advies.
Gerelateerde artikelen
- Spierkramp: oorzaken en wat je kunt doen
- Kuitpijn: oorzaken en behandeling
- Voetpijn: oefeningen om de voeten te versterken
- Warming-up en cooling-down: waarom het telt
Medische disclaimer: De informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld voor algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch advies, diagnose of behandeling. Neem bij aanhoudende, ernstige of verergerende klachten contact op met uw huisarts of een andere bevoegde zorgverlener.
